Beginnen met schaken

Waarom schaken als hobby?

Kan je je hersenen trainen met het schaakspel?

Hersenen kan je trainen net zoals je spieren. Een schaakpartij vergt een sterke focus en een oplossingsgericht denkproces. Dit zijn vaardigheden die je heel goed kan gebruiken in het dagelijkse leven.

Hoe kan schaken je helpen om mentaal fit te blijven?

Als je je een tijd volledig concentreert op een schaakpartij ontsnap je eventjes aan de stress en hectiek van het dagelijkse leven. Dit kan helpen om mentaal fit te blijven.

Neurowetenschappers zeggen al lang dat we onszelf regelmatiger een time-out moeten gunnen. De evolutie heeft het brein van de homo sapiens niet voorzien op de continue stroom van prikkels in het digitale tijdperk van de 21ste eeuw. Het is dan ook geen toeval dat meer en meer mensen uitvallen met burn-outs en/of stressgerelateerde aandoeningen.

Wat is er mooi aan het schaakspel?

Als je je erin begint te verdiepen, kan het spel fantastisch mooi blijken. Je kunt lang zoeken naar een goede zet of een sterk plan. Als je een creatieve tactische wending of een diepzinnig strategisch manoeuvre vindt, kan dat onbeschrijflijk mooi zijn. Een schaakliefhebber kan even intens genieten van een mooie zettencombinatie als van een muziekstuk.

Is schaken interessant als toeschouwer?

Als je zelf goed genoeg kunt schaken om te snappen wat er gebeurt, kan het volgen van een spannende schaakpartij heel meeslepend zijn, maar eigenlijk leent het schaken zich er niet goed toe om live te bekijken. De toeschouwers moeten heel stil zijn en mogen niet te dichtbij komen om de spelers niet uit concentratie te brengen. Een schaakpartij leent er zich eigenlijk beter toe om achteraf te bekijken (d.i. als de spelers hun zetten genoteerd hebben).

Moet je slim zijn om goed te schaken?

Het is een misverstand dat schaken iets is voor wiskundigen. Inzicht in het schaken is niet hetzelfde als schoolse intelligentie. In de schaakclubs vind je mensen van alle opleidingsniveaus en alle beroepscategorieën. Het is heus niet zo uitzonderlijk dat een burgerlijk ingenieur achter het schaakbord niet opgewassen blijkt te zijn tegen een fabrieksarbeider.

Moet je goed kunnen schaken om er plezier aan te beleven?

Je hoeft helemaal geen sterke schaker te zijn om je te verdiepen in een schaakpositie en je hersenen te pijnigen naar een oplossing. Sommige schakers zeggen dat ze er meer van genieten naarmate ze meer mogelijkheden ontdekken, maar er zijn net zo goed schakers die hun plezier hebben in het spelen van partijtjes zonder studiewerk om een hoger niveau te halen.

Waarom kies je voor schaken en niet voor een ander bordspel?

De relatieve eenvoud van de spelregels maakt dat iedereen het kan spelen. Het wordt dan ook overal ter wereld gespeeld. Het geweldige aantal mogelijkheden maakt dat je er een leven lang mee bezig kunt blijven zonder het spel volledig te hebben doorgrond in haar diepste finesses. Er zijn bibliotheken vol geschreven over schaakstrategie. Heel wat grote kampioenen en kleurrijke figuren van vroeger en nu, hebben het schaken mee haar karakter gegeven. Die hele rijke historiek maakt deel uit van de mystiek van het spel.

OVER HET SCHAAKSPEL

Is schaaktalent iets dat je hebt of niet hebt, of kan je er ook op oefenen?

De mogelijkheden om jezelf te verbeteren in het schaken zijn onuitputtelijk. Je kan tactische oefeningen maken, je kan openingszetten bestuderen, je kan je verdiepen in de partijen van bekende grootmeesters, etc.

Op het hoogste niveau zijn er maar weinig sporten waar voorbereiding en training zo’n rol speelt als het schaken.

Heb je op een bepaald moment niet alles gezien?

Voor het bevattingsvermogen van de mens is het schaakspel oneindig. Wiskundigen hebben het aantal mogelijke partijen geschat op een getal met 120 cijfers, dit is méér dan het aantal atomen in het heelal. Zelfs wereldtoppers die al een leven lang professioneel met het schaken bezig zijn, zeggen nog elke dag nieuwe dingen te ontdekken.

Speelt iedereen het spel op dezelfde manier?

Neen, integendeel, de manier waarop een schaker een plan maakt en zijn/haar strategie opbouwt, is heel persoonsgebonden en afhankelijk van de stijl en smaak van de speler. Sommigen voelen zich beter in posities met veel directe open aanvalslijnen, anderen er eerder van zijn/haar tegenstanders uit verband te spelen met geduldige manoeuvres. Er zijn allicht even veel schaakstijlen als er schakers zijn.

Is er ruimte voor creativiteit in het schaken?

Absoluut. Ik denk zelfs dat een bepaalde vorm van creativiteit en verbeeldingskracht onontbeerlijk is om een plan te bedenken in een partij. De krachtigste zetten zijn dikwijls creatieve kronkels waar je tegenstander zich totaal niet aan had verwacht. Er zijn wel wat kunstenaars die ook op een behoorlijk niveau schaak spelen. Zo waren Marcel Duchamp en Ennio Morricone heel sterke schakers.

Is schaken een sport?

Dat hangt ervan af hoe je het begrip “sport” definieert. Er is natuurlijk het competitie-element en het feit dat de vaardigheid van de spelers bepalend is voor winst of verlies (en niet de factor geluk). Als je een schaakpartij verliest kan je dat nooit wijten aan een gelukstreffer van de tegenstander of een foute beslissing van de scheidsrechter. Het verlies is altijd terug te brengen op een verkeerde inschatting die je zelf gemaakt hebt tijdens de partij. In dat opzicht is schaken zelfs één van de puurste sporten die er zijn. Anderzijds ontbreekt in het schaken natuurlijk de fysieke component die we met “sport” associëren.

Kan je in het schaken ook door puur geluk een partij winnen (of omgekeerd door pech een onverdiende nederlaag lijden)?

Je kan wel eens geluk hebben omdat je tegenstander zijn concentratie verliest en een verkeerde keuze maakt in de partij, maar als je verliest heb je het finaal altijd aan jezelf te wijten. Dat is wat het schaken mooi en tegelijk heel erg wreed kan maken. Om een winnende positie te bereiken, moet je soms tientallen goede zetten na elkaar vinden. Maar één slechte zet volstaat om alles te verprutsen. Het gebeurt dat schakers op die manier winnen tegen spelers die op papier een heel stuk sterker zijn. Je kunt dit in zekere zin geluk noemen, maar voor de verliezende partij is pech nooit een excuus. Die heeft het altijd zelf verprutst.

Wat is de ideale leeftijd om te schaken?

Schaken is iets wat je op elke leeftijd kunt. De meeste schakers bereiken hun top rond hun vijfendertigste. Daarna gaat ons niveau er meestal op achteruit, maar laat je daar vooral niet door tegenhouden. Er zijn voorbeelden genoeg van schakers die ook nog op (hoog)bejaarde leeftijd competitief zijn.

Kan je nog op gevorderde leeftijd beginnen schaken?

Het is zeker mogelijk om ook op latere leeftijden een hoog niveau te bereiken, maar wie al schaakt sinds zijn/haar kinderjaren zal altijd een streepje voor hebben. Net zoals het leren van een taal, of het bespelen van een muziekinstrument, geldt dat het veel vlotter gaat om deze dingen op jonge leeftijd te leren.

Hoeveel zetten kijkt een goede schaker vooruit?

Dat is niet eenduidig te beantwoorden. Hoe sterker de schaker, hoe meer zetten hij/zij kan uitrekenen. Vaak zijn schakers echter helemaal niet bezig met het uitrekenen van concrete zettenreeksen. Een schaker is heel vaak bezig om strategische elementen van de positie af te wegen, bv. staat dat stuk beter hier of beter daar, staat mijn koning veilig genoeg, etc.

SCHAAKCLUBS

Waarom zou je lid worden van een schaakclub?

Het onlineschaak heeft haar limieten. Voor het echte schaak achter een echt bord, moet je in een schaakclub zijn. In een schaakclub ontmoet je gelijkgezinden. Je leert van elkaar en je motiveert elkaar ook om beter te worden. Je kunt je optrekken aan de meer ervaren leden van de club om bij te leren en concrete tips te krijgen. Door mee te doen aan interclubcompetities kan je ook je horizonten verleggen als schaker.

Moet ik lid worden van een schaakclub om echt beter te worden?

Het is weinigen gegeven om louter door zelfstudie heel goed te worden in iets. Voor schaken is dat net zo. Je kan heel veel informatie en schaaklessen vinden op het internet, maar de kans is klein dat je daar helemaal alleen je weg zal in vinden. Ik sluit niet uit dat je ook met enkel onlineschaak een behoorlijk hoog niveau kan bereiken, maar tot nog toe heb ik nog nooit iemand ontmoet die het niveau van de betere clubspelers bereikt heeft zonder zelf ooit lid geweest te zijn van een schaakclub.

Zal ik mij gemakkelijk kunnen meten met ervaren clubspelers?

Als je als hobbyschaker voor de allereerste keer een ervaren clubschaker partij geeft, zul je merken dat clubschaak nog iets helemaal anders is dan een gezelschapsspelletje dat je thuis met het gezin speelt. Dat kan ontnuchterend zijn als je gedacht had dat je behoorlijk kon schaken vóór je de allereerste keer een schaakclub binnenstapte, maar het komt erop aan je niet te laten ontmoedigen in het begin. Probeer te achterhalen waar je fouten gemaakt hebt, luister naar de tips van sterkere spelers en dan zal je je niveau stelselmatig zien stijgen.

Moet je veel openingszetten uit het hoofd kennen om te kunnen winnen tegen een clubschaker?

Neen, dat is een veel gehoord misverstand. Om te schaken moet je altijd wel een idee hebben over hoe je de partij begint, maar er bestaat geen opening waarmee je zomaar iedereen kan verslaan. Als je wil beter worden in het schaken, zal je veel meer bereiken door tactische oefeningen op te lossen dan door openingszetten uit het hoofd te leren. Het is slechts op meestersterkte dat openingsvoorbereiding echt een factor van doorslaggevend belang is.

Waar vind ik een schaakclub?

Zo goed als elke grote stad heeft wel één of meerdere schaakclubs. Er zijn er ongeveer 100 in België met elk hun eigenheid. Een overzicht vind je op deze pagina: Schaakclubs

Is het om het even bij welke schaakclub ik me aansluit?

Meestal kijk je naar de dichtstbijzijnde club, maar die is niet altijd op jouw lijf geschreven. Het is best mogelijk dat je je ergens elders beter thuis voelt, want elke club heeft zijn eigen karakter. Er zijn clubs die vooral focussen op jeugd, er zijn er ook die zich vooral richten op de sterkere tornooispelers, er zijn er die meer de nadruk leggen op het sociale aspect, …

CLUBSCHAAK

Waarom schaken met een klok?

Het aspect tijd is deel van het schaken. Zonder klok kan je geen competitiewedstrijden afwerken, anders zouden sommige spelers uren blijven nadenken over hun zetten. Clubspelers zijn zodanig gewoon aan het concept dat ze ook hun onderlinge partijtjes voor de fun met een klok spelen.

Hoe werkt een schaakklok?

De tijd loopt terwijl een speler aan zet is. Wanneer de zet gespeeld is, stopt de tijd en begint de tijd van de tegenstander te lopen. De spelers kunnen zelf kiezen hoe ze hun tijd indelen. Je kan je dus permitteren om wat langer na te denken over één zet als je de volgende zetten wat sneller speelt.

Wie zijn tijd volledig opgebruikt heeft vóór hij zijn tegenstander schaakmat zet, verliest de partij. Om te vermijden dat partijen puur op tijd beslist worden, krijg je in sommige wedstrijdformules extra tijd na elke zet (het zogenaamde increment-systeem).

Hoeveel tijd krijg je om een partij af te werken?

De organisator van het tornooi legt de bedenktijd (het tempo) vast. In grote lijnen heb je 3 systemen:

  • Klassiek tempo: hier krijgen beide spelers anderhalf tot 2 uur (soms te vermeerderen met extra seconden per zet, en/of een extra uur of half uur vanaf de 40ste zet)
  • Snelschaak: meestal op 5 minuten, ofwel 3 minuten met 2 seconden increment per zet
  • Rapidschaak: een formule tussenin: meestal 20 à 30 minuten per partij

Voor beginnende schakers is het rapidschaak het meest aangename tempo. Snelschaak is een discipline apart (enkel weggelegd voor meer geroutineerde schakers), terwijl de lange bedenktijden van het klassieke schaak maar zin hebben als je al wat meer ervaring hebt en wat dieper kunt kijken in de positie.

Wat is elo-rating?

De elo-rating is een getal dat de speelsterkte uitdrukt. Beginnende clubspelers hebben doorgaans een elo tussen 800 en 1200. Met ervaring kan je snel opbouwen naar een hogere rating. De gemiddelde clubspelers halen een rating tussen de 1200 en 1800. Schaakprofessionals halen ratings boven de 2500.

Hoe is elo berekend?

Het is gebaseerd op een wiskundig systeem met theoretische winst/verlies-kansen. Volgens de elo-tabel heb je bv. een winstkans van 43% tegen een speler met 50 punten meer, tegen een speler met 300 punten meer, is je winstkans slechts 15%. Je wint elo-punten als je resultaten beter zijn dan je theoretische winst/verlies-kans volgens de tabel.

Wanneer krijg je een elo-rating?

Als je aangesloten bent bij de schaakbond en minstens 10 officiële partijen hebt gespeeld. Officiële partijen kan je spelen in tornooien, interclubs of in het interne kampioenschap van je club.

Hoe betrouwbaar is de elo-rating als indicator van sterkte?

Het ratingsysteem is vrij nauwkeurig. De beperking zit erin dat het altijd gebaseerd is op de officiële partijen die je vroeger hebt gespeeld. Het is mogelijk dat een speler veel verbeterd is sedert zijn/haar laatste officiële partijen en dat dit zich nog niet in de elo reflecteert.

Waarom noteren schakers hun zetten?

Het noteren van de zetten is een verplichting die wellicht ooit ingevoerd is om eventuele discussies en onregelmatigheden te beslechten. (bv. als één van de spelers meent dat een stuk op een ander veld stond) Dankzij de notatie van je partij, kan je achteraf de partij herbekijken en leren uit je fouten.

Soms worden de partijen gepubliceerd in boeken en tijdschriften zodat de liefhebbers deze partijen kunnen naspelen.